Chuyển đến nội dung chính
SOON BE CLINIC순비의원
Tư vấn

Bài viết

Cùng một thiết bị, những ca phẫu thuật khác nhau — Chuyện về cuốn mũi dưới

Mũi

Thiết bị đã trở nên đơn giản. Nhưng ai thực hiện và thực hiện như thế nào vẫn luôn quan trọng.

Trước tiên, một vài thuật ngữ trong bài

  • Cuốn mũi dưới — cấu trúc dài bám vào hai bên thành mũi, kéo dài từ gần lỗ mũi đến sâu phía sau hốc mũi. Cuốn mũi làm ẩm, làm ấm và lọc không khí hít vào.

  • Phẫu thuật thu nhỏ cuốn mũi dưới — phẫu thuật làm giảm thể tích cuốn mũi bị phì đại để mở rộng đường thở, thường được gọi là "phẫu thuật viêm mũi".

  • Coblator (sóng cao tần) — thiết bị phẫu thuật dùng năng lượng sóng cao tần để làm giảm thể tích mô.

  • Hội chứng mũi rỗng (empty nose syndrome) — tình trạng mũi rất thông thoáng nhưng không còn cảm nhận được luồng khí đi qua, khiến người bệnh thấy ngột ngạt như bị nghẹt mũi.

Chỉ mười năm trước, ở Hàn Quốc, phẫu thuật viêm mũi — đặc biệt là phẫu thuật cuốn mũi dưới — là lĩnh vực của bác sĩ tai mũi họng. Thỉnh thoảng cũng có một số thầy thuốc Đông y Hàn Quốc thực hiện các liệu pháp như châm nọc ong vào cuốn mũi, nhưng chủ yếu vẫn là bác sĩ tai mũi họng.

Khoảng bốn, năm năm gần đây, nhiều bác sĩ phẫu thuật nâng mũi đã thu nhỏ cuốn mũi dưới ngay trong lúc nâng mũi bằng thiết bị sóng cao tần gọi là Coblator. Cách sử dụng rất đơn giản, nên bất kỳ bác sĩ nào biết nâng mũi và có kiến thức giải phẫu về mũi đều có thể thực hiện.

Dụng cụ phẫu thuật sóng cao tần gồm tay cầm, thân mảnh và đầu nhọn, kèm hình phóng to cho thấy đầu dụng cụ nằm trong mô dưới bề mặt niêm mạc
Hình 1. Sơ đồ dụng cụ phẫu thuật sóng cao tần (hình dạng chung, không phải một sản phẩm cụ thể). ① Tay cầm ② Thân mảnh ③ Đầu (điện cực). Hình phóng to: ④ Bề mặt niêm mạc phủ lông chuyển ⑤ Vùng dưới bề mặt nơi thể tích được thu nhỏ. Điều cốt lõi là thu nhỏ bên trong mà vẫn giữ nguyên bề mặt.

Tuy vậy, dù thiết bị có đơn giản đến đâu, bạn cũng nên biết rằng chất lượng cuộc sống của người bệnh sau phẫu thuật có thể khác nhau rất nhiều tùy vào ai phẫu thuật và phẫu thuật như thế nào.

Mũi lại nghẹt chỉ sau sáu tháng

Trong phòng tư vấn, tôi thường nghe câu này: "Sáu tháng trước tôi nâng mũi và làm luôn phẫu thuật viêm mũi, vậy mà mũi lại bị nghẹt."

Khi xem phim CT và nội soi của những người bệnh này, tôi thường thấy chỉ phần phía trước của cuốn mũi dưới được thu nhỏ một chút. Vấn đề không hẳn là ca phẫu thuật bị sai, mà là sự khác biệt trong cách hiểu cấu trúc cuốn mũi dưới và cách phẫu thuật.

Trong phẫu thuật cuốn mũi dưới, có ba điều tôi luôn thận trọng.

  1. Thu nhỏ đều toàn bộ chiều dài, không chỉ phía trước.

  2. Bảo vệ lông chuyển và các thụ thể trên bề mặt.

  3. Tránh các mạch máu lớn ở sâu bên trong.

Thứ nhất: chỉ thu nhỏ phía trước thì đường thở không được khai thông

Cuốn mũi dưới là cấu trúc hình trụ kéo dài từ gần lỗ mũi đến tận phía sau sâu trong mũi. Luồng khí trong mũi đi dọc theo toàn bộ hình trụ này.

Sơ đồ thành bên mũi cho thấy cuốn mũi dưới kéo dài từ lỗ mũi đến phía sau mũi, cuốn mũi giữa và trên ở phía trên, cùng vùng mạch máu ở đầu sau cuốn mũi dưới
Hình 2. Sơ đồ thành bên hốc mũi nhìn từ bên cạnh. ① Cuốn mũi dưới ② Cuốn mũi giữa ③ Cuốn mũi trên ④ Lỗ mũi ⑤ Vòm họng (khoảng trống phía sau mũi) ⑥ Vùng Woodruff (nơi tập trung mạch máu). Mũi tên nét đứt là đường đi của hơi thở.

Vì vậy, chỉ thu nhỏ phần đầu gần lỗ mũi thì đường thở không được giải quyết trọn vẹn. Cần thu nhỏ đều toàn bộ chiều dài — bắt đầu từ phía sau, qua phần giữa, rồi đến phía trước. Nói thì đơn giản, nhưng thao tác chính xác ở sâu trong mũi khó hơn nhiều so với tưởng tượng.

So sánh cuốn mũi chỉ được thu nhỏ phía trước khiến luồng khí bị chặn phía sau, với cuốn mũi được thu nhỏ đều toàn bộ chiều dài giúp không khí đi qua đến cuối
Hình 3. Sự khác biệt theo phạm vi thu nhỏ (bên trái là phía lỗ mũi). ① Chỉ thu nhỏ phía trước — phần giữa và phía sau vẫn phì đại, đường thở vẫn bị tắc. ② Thu nhỏ đều toàn bộ chiều dài — giữ nguyên lông chuyển trên bề mặt, đường thở thông suốt đến cuối.

Thứ hai: bề mặt đã tổn thương thì không thể phục hồi

Nhìn bề mặt cuốn mũi dưới qua kính hiển vi, có thể thấy vô số lông chuyển bao phủ. Bề mặt này làm ẩm, làm ấm và lọc không khí hít vào, bảo vệ để không khí lạnh và khô không đi thẳng vào phổi làm tổn thương các tế bào phế nang.

Còn một chức năng ít được biết đến: các thụ thể cảm nhận luồng khí đi qua. Cảm giác "mình đang thở được" khi hít vào và thở ra chính là tín hiệu mà các thụ thể này báo cho chúng ta.

Sơ đồ phóng to niêm mạc cuốn mũi với tế bào biểu mô có lông chuyển dưới lớp chất nhầy, tế bào hình đài, thụ thể đầu tận cùng thần kinh vươn vào biểu mô, cùng mạch máu và tuyến tiết bên dưới
Hình 4. Sơ đồ phóng to niêm mạc cuốn mũi dưới. ① Lông chuyển ② Lớp chất nhầy ③ Tế bào biểu mô có lông chuyển ④ Tế bào hình đài (tạo chất nhầy) ⑤ Thụ thể cảm nhận luồng khí (đầu tận cùng thần kinh) ⑥ Mạch máu dưới niêm mạc ⑦ Tuyến tiết. Mũi tên nét đứt phía trên là không khí đi qua.

Đốt cuốn mũi quá mức bằng sóng cao tần sẽ làm thể tích giảm nhanh. Nhưng nếu bề mặt bị tổn thương trong quá trình đó, các thụ thể cũng bị hủy hoại theo. Khi đốt rộng bề mặt bằng dụng cụ như dao điện lưỡng cực (bipolar) thay vì thiết bị sóng cao tần cũng vậy — khi đó vảy mũi còn hình thành nhiều hơn.

Khi thụ thể bị hủy hoại, mũi rất thông nhưng không cảm nhận được luồng khí đi qua. Não hiểu điều này là mũi bị nghẹt. Đây gọi là hội chứng mũi rỗng (empty nose syndrome).

Khi hơi thở vốn được cảm nhận tự nhiên suốt cả đời bỗng một ngày không còn cảm thấy nữa, người bệnh mô tả cảm giác ngột ngạt như bị đuối nước. Có người diễn tả đó là nỗi sợ hãi như sắp chết vì nghẹt thở. Toàn bộ cuộc sống thường ngày bị xáo trộn.

Thụ thể một khi đã bị hủy hoại thì không hồi phục. Để bù lại thể tích bị mất, các phương pháp như ghép sụn sườn, ghép sụn nghiền nhỏ, hay tiêm tế bào gốc lấy từ mỡ đã được nghiên cứu, và bản thân tôi cũng đã tham gia nghiên cứu đó [1]. Dù vậy, đây vẫn là bệnh lý thật sự rất khó cải thiện về lâu dài.

Vì thế, bảo vệ bề mặt là điều quan trọng hơn hết. Chiếu sóng cao tần mạnh đến mức nào, trong bao lâu và nghỉ bao lâu — từng thông số công suất và thời gian đều quyết định kết quả.

Thứ ba: sâu bên trong có các mạch máu lớn

Tôi đã nói cần thu nhỏ đúng mức đến tận phía sau, nhưng phía sau mũi là vùng phải hết sức cẩn thận. Nhiều nhánh động mạch đi lên mặt và đầu chạy qua đây, và gần đầu sau của cuốn mũi dưới có một vùng tập trung mạch máu gọi là "vùng Woodruff (Woodruff's area)".

Đầu của thiết bị sóng cao tần tuy không nhọn như kim, nhưng đủ nhọn để cào xước hoặc đâm vào niêm mạc. Nếu làm tổn thương hoặc đốt sâu vùng này, có thể chảy máu nhiều đột ngột — không phải ngay sau phẫu thuật mà vài ngày, hoặc một đến hai tuần sau, khi vảy mũi bong ra.

Chảy máu từ tĩnh mạch thường cầm được khi nhét bấc mũi. Nhưng chảy máu từ động mạch thì khác. Máu không chỉ chảy ra từ lỗ mũi mà còn trào ra cả miệng, và chỉ số huyết sắc tố từ 12–14 có thể giảm xuống còn 6–7. Đây là tình huống rất nguy hiểm.

Nếu vì lo ngại chảy máu như vậy mà chỉ thu nhỏ phía trước hoặc phần giữa, ta lại quay về vấn đề thứ nhất: hiệu quả kém hơn.

Phẫu thuật đơn giản, nhưng không thể xem nhẹ

Thu nhỏ cuốn mũi dưới trông như một phẫu thuật đơn giản, chỉ cần có thiết bị là làm được. Nhưng việc thu nhỏ đều toàn bộ hình trụ, bảo vệ lông chuyển và thụ thể trên bề mặt, và tránh các mạch máu ở sâu phải được thực hiện cùng lúc.

Chỉ khi hiểu sâu bên trong và bên ngoài cuốn mũi, vị trí và các cấu trúc xung quanh, mới có thể thu nhỏ một cách an toàn, và cảm giác dễ thở sau phẫu thuật mới kéo dài. Chỉ cho người thật sự cần, chỉ ở mức cần thiết, và đúng vị trí.

Nếu bạn đã phẫu thuật mà vẫn còn khó chịu, có thể kiểm tra tình trạng hiện tại trong mũi bằng nội soi và CT. Nếu mũi đã đủ thông mà cảm giác ngột ngạt vẫn kéo dài, nên xem xét liệu có nguyên nhân nào khác ngoài mũi hay không.

Thiết bị thì ai cũng có thể dùng. Điều gì cần được giữ lại, thiết bị sẽ không cho bạn biết.

Bác sĩ Soon Be Hong


Tài liệu tham khảo

[1] Kim DY, Hong HR, Choi EW, Yoon SW, Jang YJ. Efficacy and Safety of Autologous Stromal Vascular Fraction in the Treatment of Empty Nose Syndrome. Clin Exp Otorhinolaryngol. 2018;11(4):281–287. doi: 10.21053/ceo.2017.01634 · PMID: 29764011

Đồng tác giả Hong HR chính là bác sĩ Soon Be Hong. Bác sĩ tham gia nghiên cứu với tên trước đây, và bài báo ghi tên bác sĩ theo tên đó.

Nghiên cứu tiến cứu tại Khoa Tai Mũi Họng, Bệnh viện Asan (Seoul), tiêm phân đoạn mạch máu mô đệm (SVF — thành phần tế bào có chứa tế bào gốc) lấy từ mỡ bụng của chính người bệnh vào hai cuốn mũi dưới của 10 người bệnh mắc hội chứng mũi rỗng. Sau khi tiêm, một số chỉ số viêm trong dịch mũi giảm, nhưng chỉ một lần tiêm chưa cải thiện rõ triệu chứng và mức độ hài lòng; các tác giả kết luận cần nghiên cứu thêm để tìm phương pháp điều trị tái tạo tốt hơn.

Cập nhật lần cuối

Cookie phân tích

Chúng tôi chỉ sử dụng Google Analytics để cải thiện trang web khi bạn cho phép. Nội dung tư vấn và thông tin liên hệ không được gửi.

Chính sách bảo mật